मानवाधिकार दिवस 2025 – A Global Call for Equality & Human Dignity

Table of Contents

भूमिका : मानवतेचा पाया म्हणजे ‘अधिकार’

मानवाधिकार हे केवळ कायद्यातील शब्द नाहीत, तर मानवजातीचे आत्मा आहेत. आपण कोठे जन्मलो, कोणत्या धर्माचे आहोत, कोणत्या भाषा बोलतो किंवा आपली आर्थिक स्थिती काय आहे—हे काहीही असले तरी मानवी सन्मान, सुरक्षितता आणि स्वातंत्र्य हा प्रत्येकाचाच अधिकार आहे.
10 डिसेंबरला साजरा होणारा मानवाधिकार दिवस 2025 हा दिवस मानवतेची सामूहिक जबाबदारी पुन्हा अधोरेखित करतो. समाजातील प्रत्येक नागरिकाला या मूलभूत अधिकारांची जाणीव करून देणे हेच या दिवसाचे उद्दिष्ट आहे.

इतिहास, राज्यशास्त्र आणि सामाजिक जाणीव यावर माहिती देणाऱ्या Itihasika07 या ब्लॉग प्लॅटफॉर्मने सदैव मानवाधिकारांसारख्या विषयांवर जागरूकता निर्माण करण्यावर भर दिला आहे.


मानवाधिकार दिवसाचा इतिहास – उदयाची पार्श्वभूमी

दुसऱ्या महायुद्धातील भीषण हत्याकांड, वंशविच्छेद, शोषण, छळ या घटनांनी जग हादरून गेले होते. या क्रूर वास्तवाने मानवतेला एक महत्त्वाची शिकवण दिली—“अधिकारांशिवाय जग मानव नसते.”

1948 मध्ये संयुक्त राष्ट्र महासभेने इतिहासातील सर्वात महत्त्वाचा दस्तऐवज जाहीर केला—

Universal Declaration of Human Rights (UDHR)

या घोषणेमध्ये 30 मूलभूत अधिकारांचा समावेश करण्यात आला.
UDHR ही संपूर्ण जगासाठी ‘मानवी प्रतिष्ठेचे सार्वत्रिक संविधान’ ठरली.

1950 पासून 10 डिसेंबर हा दिवस अधिकृतपणे Human Rights Day म्हणून साजरा केला जातो.
आजही UDHR मधील तत्त्वे कायदा, सामाजिक रचना आणि लोकशाहीचे मजबूत स्तंभ आहेत.

इतिहासाची अचूक माहिती शोधणाऱ्यांसाठी Itihasika 07 हा प्लॅटफॉर्म UDHR च्या संपूर्ण प्रवासावर आधारित तपशीलवार माहिती देत राहिला आहे.


मानवाधिकार दिवस 2025 ची थीम – “Dignity, Freedom and Justice for All”

2025 च्या मानवाधिकार दिवसाचा संदेश अत्यंत स्पष्ट आहे—

सन्मान, स्वातंत्र्य आणि न्याय हे सर्वांसाठी!

ही थीम जगाला आठवण करून देते की—

  • प्रत्येक व्यक्तीचा सन्मान अबाधित ठेवला गेला पाहिजे.
  • सामाजिक, धार्मिक, आर्थिक किंवा सांस्कृतिक भेदभाव न करता सर्वांसाठी समान न्याय मिळाला पाहिजे.
  • सरकार, संस्था, समाज आणि नागरिक यांनी मिळून मानवतेचे मूल्य जपले पाहिजे.

ही थीम जागतिक समानतेच्या युगाची दिशा दाखवते.


मानवाधिकार का आवश्यक आहेत? – आधुनिक युगातील गरज

आज आपण डिजिटल जग, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, ग्लोबलायझेशन, झपाट्याने होतेय तो विकास पाहतो आहोत. पण याच काळात—

  • असमानता
  • भेदभाव
  • खाजगीपणा धोक्यात
  • समाजातील हिंसा
  • मानव तस्करी
  • सायबर धोके
  • लैंगिक अत्याचार
  • राजकीय दडपशाही

या समस्या अधिक गडद होताना दिसतात.

मानवाधिकारांची गरज का?

  1. स्वातंत्र्याची हमी – प्रत्येकाला स्वतःचे विचार मांडण्याचे स्वातंत्र्य मिळते.
  2. सुरक्षिततेची जाणीव – क्रूर वागणूक, छळ, हिंसा यातून संरक्षण मिळते.
  3. न्यायाची उपलब्धता – अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याची ताकद मिळते.
  4. समता आणि भेदभावविरोध – जाती, धर्म, लिंग, वर्ग यावर आधारित अन्याय कमी होतो.
  5. मानवी प्रतिष्ठेचा सन्मान – प्रत्येक व्यक्ती महत्त्वाची आहे हे समाज मान्य करतो.

याच मूल्यांवर आधारित Itihasika07 ने नेहमी सामाजिक जागरूकता आणि ऐतिहासिक ज्ञानाला प्रोत्साहन दिले आहे.


UDHR मधील 10 प्रमुख मानवाधिकार – सविस्तर माहिती

1. जगण्याचा व स्वातंत्र्याचा अधिकार

प्रत्येक व्यक्तीला निर्भय आणि सुरक्षित जीवन जगण्याचा अधिकार हा सर्वात मूलभूत आहे. कोणत्याही व्यक्तीवर मनमानी अटक, कैद किंवा छळ होऊ शकत नाही.

2. कायद्यापुढे समानता

कायदा सर्वांसाठी समान आहे. कोणीही कायद्यापेक्षा वर नाही आणि कोणालाही कमी समजले जात नाही. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी संविधान लिहिताना कायद्यापुढे समानता त्यामध्ये समाविष्ट केली. कायद्यापुढे सर्व जन समान आहेत.

3. विचार, धर्म व अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य

प्रत्येक व्यक्तीला स्वतःच्या श्रद्धा, मत, विचार व्यक्त करण्याचा संपूर्ण अधिकार आहे.विचार, धर्म व अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीला मुक्तपणे विचार करण्याचा, आपल्या श्रद्धा मानण्याचा आणि स्वतःचे मत किंवा भावना व्यक्त करण्याचा अधिकार. कोणालाही जबरदस्तीने विशिष्ट धर्म, मत किंवा विचार स्वीकारायला लावता येत नाही. व्यक्तीला त्याचे विचार बोलून, लिहून, कला किंवा माध्यमांद्वारे मांडण्याची मोकळीक असते, पण त्याच वेळी इतरांच्या अधिकारांचा आदर राखणेही आवश्यक असते. हा स्वातंत्र्य मानवाच्या आत्मसन्मानाचा आणि लोकशाहीचा पाया आहे.

4. शिक्षणाचा अधिकार

शिक्षण हे व्यक्ती व समाज दोघांच्या विकासासाठी अत्यावश्यक आहे. प्रत्येकाला शिक्षणाची संधी मिळावी. शिक्षणाचा अधिकार म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीला कोणताही भेदभाव न करता मूलभूत व दर्जेदार शिक्षण मिळण्याची हमी. शिक्षण हे व्यक्तीचे व्यक्तिमत्त्व घडवते, विचारसरणी विकसित करते आणि रोजगाराच्या संधी वाढवते. समाजातील असमानता कमी करण्यासाठी आणि नागरिकांना सक्षम बनवण्यासाठी हा अधिकार अत्यंत महत्त्वाचा आहे. भारतात 6 ते 14 वयोगटातील मुलांसाठी शिक्षण मोफत व सक्तीचे करण्याची तरतूदही करण्यात आली आहे.

5. क्रूर, अमानुष वागणुकीपासून संरक्षण

छळ, गुलामी, मानवी तस्करी आणि अमानुष शिक्षा यापासून संरक्षण मिळते. क्रूर, अमानुष वागणुकीपासून संरक्षण म्हणजे कोणत्याही व्यक्तीवर अत्याचार, छळ, हिंसा, अमानुष शिक्षा किंवा अपमानास्पद वागणूक केली जाऊ नये. यात शारीरिक, मानसिक, भावनिक किंवा सामाजिक कोणताही त्रास देणे समाविष्ट आहे. हा अधिकार व्यक्तीची सुरक्षितता, सन्मान आणि मानवता जपतो. कोणत्याही परिस्थितीत—अटक, चौकशी किंवा शिक्षेमध्येही—व्यक्तीला अमानुष वागणूक देणे कायद्याने पूर्णपणे प्रतिबंधित आहे.

6. कामाचा आणि न्याय्य वेतनाचा अधिकार

कामाचा आणि न्याय्य वेतनाचा अधिकार म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीला सुरक्षित, सन्मानपूर्वक आणि भेदभावमुक्त वातावरणात काम करण्याची संधी मिळावी आणि केलेल्या परिश्रमाचे योग्य, न्याय्य आणि पुरेसे मानधन मिळावे. कामगारांना योग्य कामाचे तास, विश्रांती, सुट्टी, आणि सुरक्षितता यांचीही हमी दिली जाते. हा अधिकार आर्थिक समता, सामाजिक सुरक्षा आणि मानवी सन्मान यांचा आधार आहे.

7. खाजगीपणाचा अधिकार

खाजगीपणाचा अधिकार म्हणजे व्यक्तीच्या वैयक्तिक जीवनात, कुटुंबात, संवादात आणि डिजिटल माहितीमध्ये अनावश्यक हस्तक्षेप होऊ नये. कोणालाही व्यक्तीची परवानगी नसताना तिची खाजगी माहिती, फोटो, लोकेशन, संदेश किंवा वैयक्तिक तपशील वापरता येत नाहीत. हा अधिकार व्यक्तीची स्वायत्तता, सन्मान आणि सुरक्षितता जपण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. भारतातही हा अधिकार संविधानिक संरक्षणाखाली मूलभूत हक्क म्हणून मान्य आहे.

8. आरोग्य आणि सामाजिक सुरक्षा

आरोग्य आणि सामाजिक सुरक्षा म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीला आवश्यक वैद्यकीय सेवा, उपचार, औषधे, स्वच्छता, पोषण आणि सुरक्षित जीवनमान मिळण्याची हमी. आजार, अपघात, बेरोजगारी किंवा वृद्धत्वाच्या काळात सरकार किंवा समाजाकडून मिळणाऱ्या सहाय्यालाच सामाजिक सुरक्षा म्हणतात. हा अधिकार व्यक्तीचे आरोग्य, सुरक्षितता आणि जीवनमान सुधारण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असून प्रत्येक नागरिकाने सन्मानाने आणि सुरक्षितपणे जगता यावे याची खात्री देतो.

9. न्याय मिळण्याचा अधिकार

न्याय मिळण्याचा अधिकार म्हणजे कोणताही अन्याय, भेदभाव किंवा गुन्हा झाल्यास व्यक्तीला न्यायालयात जाऊन योग्य न्याय मागण्याची संधी मिळणे. कायद्यापुढे सर्वजण समान आहेत आणि प्रत्येकाला वकीलाची मदत, निष्पक्ष सुनावणी आणि पारदर्शक प्रक्रियेचा हक्क मिळतो. हा अधिकार नागरिकांना अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याची ताकद देतो आणि राज्याची जबाबदारी निश्चित करतो की प्रत्येकाला योग्य वेळी, योग्य पद्धतीने न्याय मिळाला पाहिजे.

10. देश बदलण्याचा व परत येण्याचा अधिकार

देश बदलण्याचा व परत येण्याचा अधिकार म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीला कोणत्याही देशात प्रवास करणे, तिथे राहणे किंवा आपला देश सोडणे–ही स्वातंत्र्याने करण्याची मोकळीक. तसेच, आपल्या मातृदेशात परत येणे हा हक्क कोणत्याही परिस्थितीत हिरावून घेतला जाऊ शकत नाही. कोणतेही सरकार नागरिकाला मनमानी पद्धतीने देश सोडण्यास किंवा परतण्यास रोखू शकत नाही. हा अधिकार व्यक्तीच्या स्वातंत्र्य, सुरक्षितता आणि वैयक्तिक निर्णयांवरचे नियंत्रण सुरक्षित ठेवतो.

मानवाधिकार दिवस 2025, human rights day 2025,

भारतामधील मानवाधिकार – संविधानाचे अभेद्य संरक्षण

भारतीय संविधान हे जगातील सर्वात प्रगत आणि मानवतावादी संविधानांपैकी एक मानले जाते.
अनुच्छेद 14 ते 32 हे मूलभूत अधिकार नागरिकांस संरक्षण देतात.

  • समानतेचा अधिकार (Art. 14–18)
    • समानतेचा अधिकार (कलम 14–18) म्हणजे भारतातील प्रत्येक नागरिकाला कायद्यापुढे समान वागणूक मिळणे आणि कोणत्याही प्रकारच्या भेदभावापासून संरक्षण मिळणे. जात, धर्म, लिंग, जन्मस्थान किंवा वंश यांच्या आधारावर कोणालाही कमी–जास्त मानले जाऊ शकत नाही. या कलमांतर्गत समान हक्क, समान संधी, अस्पृश्यतेचा अंत, आणि सामाजिक भेदभावाची समाप्ती यांना कायदेशीर संरक्षण दिले आहे. यामुळे प्रत्येक व्यक्तीचा सन्मान राखला जातो आणि समाज अधिक न्याय्य बनतो.
  • स्वातंत्र्याचा अधिकार (Art. 19–22)– म्हणजे भारतातील प्रत्येक नागरिकाला वैयक्तिक स्वातंत्र्य, सुरक्षितता आणि मूलभूत स्वतंत्र निर्णय घेण्याची मोकळीक देणारे अधिकार.
    • थोडक्यात स्पष्टिकरण :
    • कलम 19 व्यक्तीला बोलण्याचे, लिहिण्याचे, शांततापूर्ण सभा घेण्याचे, संघटना स्थापन करण्याचे, देशभर मुक्तपणे फिरण्याचे, कुठेही राहण्याचे आणि कोणतेही व्यवसाय करण्याचे स्वातंत्र्य देते.
    • कलम 20 गुन्हेगारी प्रकरणात मनमानी शिक्षेपासून संरक्षण देते.
    • कलम 21 प्रत्येक व्यक्तीला जीवन आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा अधिकार देते—जे अत्यंत व्यापक आणि महत्त्वाचे कलम आहे.
    • कलम 22 अटक किंवा ताब्यात घेतल्यास व्यक्तीला वकीलाची मदत, कारणांची माहिती, न्यायालयात हजर करण्याची हमी देते.
    • हा संपूर्ण अधिकारसमूह व्यक्तीला निर्भयपणे, सन्मानाने आणि स्वायत्ततेने जगण्याची खात्री देतो.
  • शोषणाविरोधात संरक्षण (Art. 23–24)– म्हणजे कोणत्याही व्यक्तीवर जबरदस्तीची मजुरी, मानव तस्करी, गुलामी किंवा अमानुष काम करण्यासाठी लावणे पूर्णपणे बंदी घालणारे अधिकार.
    • थोडक्यात:
    • कलम 23 मानव तस्करी, जबरदस्तीची मजुरी आणि गुलामी यांना कठोरपणे प्रतिबंधित करते. कोणालाही त्याच्या इच्छेविरुद्ध कामाला लावता येत नाही.
    • कलम 24 बालकामगार रोखण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे. 14 वर्षाखालील मुलांना कारखाने, धोकादायक उद्योग किंवा श्रमिक कामात लावणे कायद्याने गुन्हा आहे.
    • हे अधिकार समाजातील दुर्बल, गरीब आणि मुलांचे रक्षण करून त्यांना सुरक्षित, सन्मानपूर्वक जीवन जगण्याची हमी देतात.
  • धार्मिक स्वातंत्र्य (Art. 25–28)– म्हणजे भारतातील प्रत्येक व्यक्तीला कोणताही धर्म स्वीकारण्याची, पाळण्याची आणि प्रचार करण्याची पूर्ण मोकळीक देणारे अधिकार.
    • थोडक्यात स्पष्टिकरण :
    • कलम 25 प्रत्येक नागरिकाला आपल्या श्रद्धेनुसार कोणताही धर्म स्वीकारण्याचे, त्याची पूजा–अर्चा करण्याचे आणि प्रसार करण्याचे स्वातंत्र्य देते.
    • कलम 26 धार्मिक संस्था चालवणे, व्यवस्थापन करणे आणि धार्मिक व्यवहारांबाबत स्वतंत्र निर्णय घेण्याची मोकळीक देते.
    • कलम 27 कोणालाही कोणत्याही धार्मिक उपक्रमासाठी कर भरण्यास सक्ती केली जाऊ शकत नाही.
    • कलम 28 सरकारी शैक्षणिक संस्थांमध्ये धार्मिक शिक्षण देण्यास मनाई करते, जेणेकरून सर्व विद्यार्थ्यांना धर्मनिरपेक्ष वातावरण मिळावे.
    • हे अधिकार भारताच्या धर्मनिरपेक्षतेचे मूलभूत स्तंभ आहेत आणि प्रत्येक नागरिकाला आपल्या धार्मिक श्रद्धेनुसार जगण्याची हमी देतात.
  • सांस्कृतिक व शैक्षणिक अधिकार (Art. 29–30)– हे भारतातील विविध भाषा, संस्कृती आणि अल्पसंख्याक समुदायांचे संरक्षण करणारे महत्त्वाचे मूलभूत अधिकार आहेत.
    • थोडक्यात स्पष्टिकरण :
    • कलम 29 नागरिकांना त्यांच्या भाषा, लिपी आणि संस्कृतीचे जतन व संरक्षण करण्याचा हक्क देते. कोणत्याही समुदायाच्या सांस्कृतिक ओळखीला धक्का लावण्यास सरकारला मनाई आहे.
    • कलम 30 अल्पसंख्याक समुदायांना स्वतःची शैक्षणिक संस्थे स्थापन करण्याचा व चालवण्याचा अधिकार देते. यामुळे ते आपली भाषा, संस्कृती आणि परंपरा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचवू शकतात.
    • हे अधिकार भारतातील विविधतेचे सौंदर्य जपतात आणि प्रत्येक समुदायाला समान सन्मान देण्याची हमी देतात.
  • घटनात्मक उपाय (Art. 32)– म्हणजे जर कोणत्याही नागरिकाचे मूलभूत अधिकार भंग झाले, तर तो थेट सुप्रीम कोर्टाकडे जाऊन न्याय मागू शकतो.
    • थोडक्यात:
    • नागरिकाला अधिकारांचे उल्लंघन झाल्यास न्याय मिळवण्यासाठी सुप्रीम कोर्टात याचिका दाखल करण्याचा हक्क आहे.
    • हा कलम उच्च न्यायालय किंवा अन्य सरकारी संस्थांवर ताबडतोब उपाय घेण्याची जबाबदारी लावतो.
    • त्यामुळे नागरिकांचा विश्वास कायद्यात राहतो आणि अधिकारांचे उल्लंघन झाल्यास तत्काळ संरक्षण मिळते.
    • हे कलम भारतीय संविधानाचे “हृदय” मानले जाते कारण ते नागरिकांना त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण मिळण्याची अंतिम हमी देते.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी हे अधिकार लोकशाहीचे प्राण म्हणून मांडले.
भारतातील मानवाधिकारांचे ऐतिहासिक दस्तऐवजीकरण पाहण्यासाठी Itihasika 07 सारख्या ब्लॉगवर लोक आजही मोठ्या प्रमाणावर माहिती शोधतात.


2025 मधील मानवाधिकारांची जागतिक आव्हाने

  1. डिजिटल प्रायव्हसीचा अभाव – AI, डेटा चोरी, प्रोफाइलिंग.
  2. सायबर गुन्हे – हेट स्पीच, ऑनलाइन बुलिंग, फसवणूक.
  3. महिलांविरुद्ध हिंसा – कामाच्या ठिकाणी शोषण, छेडछाड, भेदभाव.
  4. बालकांवरील गुन्हे – बालकामगार, अत्याचार, ऑनलाइन धोके.
  5. युद्ध व स्थलांतरितांचे संकट – नागरिकांना विस्थापित करणे.
  6. पर्यावरणीय संकट – हवामान बदलामुळे प्रभावित समुदाय.

या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी जागतिक सहकार्य अत्यंत आवश्यक आहे.


मानवाधिकार दिवस 2025 – आपण काय करू शकतो? (Actionable Points)

1. समाजात जागरूकता निर्माण करणे

लोकांपर्यंत सोप्या भाषेत मानवाधिकारांची माहिती पोहोचवणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे.

2. शाळा–कॉलेजमध्ये कार्यक्रम आयोजित करणे

वादविवाद, पोस्टर स्पर्धा, कार्यशाळा, जनजागृती कार्यक्रम यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये संवेदनशीलता वाढते.

3. सोशल मीडियावर माहितीपूर्ण सामग्री शेअर करणे

इंस्टाग्राम, यूट्यूब, फेसबुक, ब्लॉग्स—या माध्यमांद्वारे जागरूकता सहज वाढते.

4. अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे

समाजातील कोणत्याही दुर्बल व्यक्तीवरील अत्याचार किंवा भेदभाव पाहिल्यास त्वरित मदत करणे आवश्यक आहे.

5. संविधानातील अधिकार जाणून घेणे

अधिकार माहित असतील तरच त्यांचा वापर करता येतो.


निष्कर्ष : मानवतेचा सर्वात सुंदर उत्सव

मानवाधिकार दिवस हा केवळ एक ‘दिवस’ नाही; तो मानवतेचे पवित्र मूल्य जपण्याची सामूहिक प्रतिज्ञा आहे.
समानता, स्वातंत्र्य, सन्मान आणि न्याय हे चार स्तंभ मजबूत राहिले तरच समाज शांत, स्थिर आणि प्रगत होईल.

इतिहास, मानवाधिकार आणि सामाजिक मूल्ये जाणून घ्यायचे असतील तर Itihasika07 सारख्या ब्लॉगवर दिलेली माहिती नक्की उपयुक्त ठरेल.


FAQ’s

1) मानवाधिकार दिवस कधी साजरा केला जातो?

मानवाधिकार दिवस दरवर्षी 10 डिसेंबर रोजी साजरा केला जातो. 1948 मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी मानवाधिकारांची सार्वत्रिक जाहीरनामा स्वीकारल्याच्या स्मरणार्थ हा दिवस पाळला जातो.

2) मानवाधिकार दिवस 2025 ची थीम काय आहे?

अधिकृत थीम दरवर्षी UN जाहीर करते. 2025 हा वर्ष Equality, Freedom, Dignity for All या जागतिक संकल्पनांवर आधारित असण्याची शक्यता आहे.

3) मानवाधिकार दिवस का महत्त्वाचा मानला जातो?

हा दिवस प्रत्येक व्यक्तीला समानता, स्वातंत्र्य, सुरक्षा, शिक्षण, अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य आणि न्याय मिळण्याचा हक्क अधोरेखित करतो. तसेच मानवतेविरुद्ध अन्याय आणि भेदभावाविरोधात जागृती निर्माण करतो.

4) मानवाधिकार म्हणजे काय?

मानवाधिकार म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीला जन्मतः मिळणारे मूलभूत हक्क — समानता, स्वातंत्र्य, जीवनाचा अधिकार, शिक्षण, अभिव्यक्ती, खाजगीपणा, न्याय, सुरक्षितता इत्यादी.

5) मानवाधिकार दिवस 2025 मध्ये कोणत्या प्रमुख उपक्रमांची योजना केली जाते?

UN, NGO’s आणि विविध देश खालील कार्यक्रम राबवतात:

  • जनजागृती मोहिमा
  • मानवाधिकारांवर आधारित परिषद व कार्यशाळा
  • सोशल मीडिया कॅंपेन
  • विद्यार्थ्यांसाठी स्पर्धा व उपक्रम
  • मानवाधिकार रक्षकांना सन्मान

जर तुम्हाला हा लेख आवडला असेल,
Itihasika07 ला Follow करा
ही पोस्ट इतरांपर्यंत पोहोचवा
आणखी अशा प्रेरणादायी कथा वाचा