महापरिनिर्वाण दिवस परिचय (Introduction to Mahaparinirvan Divas)
महापरिनिर्वाण दिवस म्हणजे नेमकं काय ? (What is Mahaparinirvan Divas?)
“महापरिनिर्वाण” हा शब्द बौद्ध परिभाषेतून आलेला असून मृत्यूनंतर मिळणाऱ्या अंतिम मुक्तीचा, म्हणजेच निर्वाणप्राप्तीचा अर्थ व्यक्त करतो. त्याच अर्थाने महापरिनिर्वाण दिवस हा दिवस फक्त एका महान व्यक्तिमत्वाच्या निधनाचा दिवस नाही, तर परिवर्तन, सामाजिक न्याय, समता आणि मानवी हक्कांच्या लढ्याचा आदर्श वारसा साजरा करण्याचा दिवस आहे.
दरवर्षी ६ डिसेंबर रोजी साजरा केला जाणारा हा दिवस, भारताच्या इतिहासातील सर्वोच्च विचारवंत, भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार आणि शोषित-वंचितांसाठी आयुष्य वेचणारे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुण्यतिथीच्या स्मरणार्थ साजरा होतो. लाखो अनुयायांसाठी हा दिवस दुःखाचा नसून कृतज्ञतेचा, प्रेरणेचा आणि नवी ऊर्जा मिळवण्याचा दिवस आहे.
विशेषतः मुंबईतील चैत्यभूमीवर या दिवशी प्रचंड प्रमाणात लोक एकत्र येतात. डॉ. आंबेडकरांवर येथे अंत्यसंस्कार करण्यात आले होते, त्यामुळे हे ठिकाण केवळ स्मारक नसून, चिंतन, प्रेरणा आणि संघटित शक्तीचे प्रतीक बनले आहे. या दिवशी लोक त्यांच्या विचारांवर चिंतन करतात, त्यांच्या कार्याचा आढावा घेतात आणि त्यांनी दिलेला संदेश — “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा” — नव्याने आपल्या जीवनात रुजवण्याचा संकल्प करतात.
महापरिनिर्वाण दिवस : सामाजिक सुधारणा आणि प्रेरणेचा दिवस (Why is it Observed?)
महापरिनिर्वाण दिवस केवळ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या निधनाची आठवण नाही, तर त्यांच्या जातीभेदाविरुद्धच्या अथक संघर्षाची आणि भारतीय लोकशाहीतील अमूल्य योगदानाची श्रद्धांजली आहे. हा दिवस विशेषतः उपेक्षित समुदायांसाठी सामाजिक सुधारणा, समानता आणि सक्षमीकरण यांचे महत्त्व अधोरेखित करतो – कारण हेच डॉ. आंबेडकरांच्या जीवनाचे मुख्य संदेश होते.
या दिवशी त्यांच्या शिकवणींनी प्रेरित लोक एकत्र येतात, समाजात समानता, शिक्षण आणि मानवी प्रतिष्ठेच्या मूल्यांना नव्याने अंगीकारण्याचे वचन देतात. सांस्कृतिक आणि सामाजिक कार्यक्रमांमधून हा दिवस फक्त स्मरणाचा नाही, तर सकारात्मक बदल, जागरूकता आणि समाजसुधारणेसाठी प्रेरणा देणारा ठरतो.
महापरिनिर्वाण दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, सत्य, न्याय आणि समानतेसाठी संघर्ष हे आजही चालू आहे, आणि प्रत्येक व्यक्तीने या तत्त्वांना आपल्या जीवनात प्रत्यक्ष आणणे आवश्यक आहे.
डॉ.बी.आर. आंबेडकर: आधुनिक भारताचे शिल्पकार (Dr. B.R. Ambedkar: The Architect of Modern India)
प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण (Early Life and Education)
14 एप्रिल 1891 रोजी मध्य प्रदेशातील महू (सध्याचे डॉ. आंबेडकर नगर) येथे जन्मलेल्या भीमराव रामजी आंबेडकरांचे बालपण ज्या कठीण समाजव्यवस्थेत गेले, ते पाहता त्यांचा संघर्ष अगदी लहानपणापासून सुरू झाला होता. जातिव्यवस्थेच्या भेदभावाला प्रत्यक्ष अनुभवताना, तरीही त्यांनी शिक्षणाच्या माध्यमातून स्वतःस उंच उभे करण्याचा निर्धार केला.
भीमराव आंबेडकर हे पहिले दलित विद्यार्थी ठरून कोलंबिया विद्यापीठ आणि लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्ससारख्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील प्रतिष्ठित संस्थांमधून उच्च शिक्षण संपादन करणारे व्यक्तिमत्व ठरले. या शिक्षणाने त्यांना सामाजिक असमानता, अन्याय आणि भेदभाव यांचे खोलवर आकलन करून दिले आणि समाजात बदल घडवण्यासाठी आवश्यक साधने उपलब्ध करून दिली.
एक हुशार अर्थशास्त्रज्ञ म्हणून त्यांनी आर्थिक संरचना समजून घेतली, तर कायद्याचा अभ्यास करून त्यांनी समाजातील न्याय आणि समानतेच्या मार्गावर आपला ठसा उमटवला. त्यांच्या शैक्षणिक कामगिरीमुळे केवळ ज्ञान मिळाले नाही, तर समाज सुधारण्याची जिद्द आणि आत्मविश्वासही निर्माण झाला, ज्यामुळे त्यांचा मार्ग संपूर्ण भारतासाठी प्रेरणादायी ठरला.
भारतीय संविधानाचे शिल्पकार आणि समानतेचे संरक्षक (Contributions to the Indian Constitution)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे भारतीय संविधानाचे मुख्य शिल्पकार म्हणून ओळखले जातात, आणि यामागे कारण खूप स्पष्ट आहे – त्यांनी जातिव्यवस्थेवर आधारित अन्याय आणि दडपशाही नष्ट करण्यासाठी कायदेशीर चौकट तयार केली. त्यांच्या अथक प्रयत्नांमुळे प्रत्येक नागरिकाला समान हक्क, मूलभूत अधिकार आणि सामाजिक न्याय मिळण्याची खात्री झाली, ज्यामुळे भारतीय संविधान आधुनिक लोकशाहीचा मजबूत पाया बनले.
डॉ. आंबेडकरांनी संविधानात समावेशक धोरणांची निती आखली, जसे की अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी आरक्षण, जे समाजातील दुर्बल घटकांना समान संधी देण्याचे साधन ठरले. या सूक्ष्म आणि दूरदृष्टीच्या नियोजनामुळेच त्यांना “भारतीय संविधानाचे शिल्पकार” ही सन्माननीय उपाधी मिळाली. त्यांच्या दृष्टीने संविधान फक्त कायद्यांचा संच नव्हता, तर समाज बदलण्याचे आणि न्याय सुनिश्चित करण्याचे साधन होते.
सामाजिक न्याय आणि समानता मध्ये त्यांची भूमिका (His Role in Social Justice and Equality)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे फक्त कायद्याचे आणि राजकारणाचे व्यक्तिमत्व नव्हते, तर सामाजिक सुधारणा घडवून आणणारे दूरदृष्टीचे नेता होते. त्यांनी अस्पृश्यतेवर प्रचंड धाडसाने आघात केला आणि वंचित समुदायांमध्ये शिक्षण व जागरूकता पसरवली, ज्यामुळे लाखो लोकांचे जीवन बदलले.
दलित समाजाला त्यांच्या हक्कांसाठी उभे राहण्याची ताकद देणे हे त्यांच्या कार्याचे केंद्रबिंदू होते. यातील सर्वात प्रभावी उदाहरण म्हणजे महाडचा चवदार तळा सत्याग्रह, जिथे खालच्या जातीच्या लोकांना सार्वजनिक पाण्यावर प्रवेश मिळवून दिला गेला. डॉ. आंबेडकरांनी आपले संपूर्ण जीवन असाच समाज घडवण्यासाठी समर्पित केले – एक असा समाज जिथे कोणीही जात, धर्म किंवा आर्थिक परिस्थितीवरून उपेक्षित होणार नाही, आणि प्रत्येक माणूस सन्मानाने जगू शकेल.
डॉ. आंबेडकरांचे आध्यात्मिक परिवर्तन (The Spiritual Transformation of Dr. Ambedkar)
बौद्ध धर्म स्वीकारण्याचा ऐतिहासिक क्षण (The Decision to Embrace Buddhism)
1956 मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारण्याचा निर्णय त्यांच्या आयुष्यातील एक निर्णायक आणि ऐतिहासिक क्षण ठरला. अनेक वर्षे हिंदू समाजातील कठोर जातिव्यवस्थेच्या अन्यायाशी झुंज दिल्यानंतर, त्यांनी असे तत्त्वज्ञान शोधले जे समानतेवर, करुणेवर आणि तर्कशुद्धतेवर आधारित होते. हा धर्म त्यांच्यासाठी केवळ आध्यात्मिक निवड नव्हता, तर संपूर्ण समाजाला न्याय आणि समानतेच्या मार्गावर आणण्याचा एक पाऊल होता.
14 ऑक्टोबर 1956 रोजी नागपुरात सुमारे पाच लाख अनुयायांसमवेत त्यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला, ज्याला ‘धम्म दीक्षा’ असेही म्हणतात. हा क्षण केवळ वैयक्तिक धर्मांतर नव्हे, तर जातीय अत्याचारापासून मुक्ती मिळवण्याची सामूहिक घोषणा होती. या दिवशी आंबेडकरांनी अनुयायांना फक्त धर्म बदलण्याची प्रेरणा दिली नाही, तर स्वाभिमान, आत्मनिर्भरता आणि सामाजिक समानतेसाठी उभे राहण्याचा संदेश दिला.
डॉ. आंबेडकरांच्या या निर्णयामुळे भारतीय समाजात नवबौद्ध चळवळ सुरु झाली. लाखो दलित लोकांनी या धर्माला स्वीकारले आणि त्यांना केवळ आध्यात्मिक शांतता नव्हे, तर शिक्षण, अधिकार आणि समाजात समानतेसाठी लढण्याची नवी प्रेरणा मिळाली. आंबेडकरांनी बौद्ध धर्माला दलित समाजासाठी स्वाभिमान आणि न्यायाचा मार्ग म्हणून पाहिले, ज्यामुळे समाजाच्या उपेक्षित घटकांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव झाली आणि स्वतःच्या अस्तित्वाचा आदर मिळाला.
हा प्रसंग आजही आपल्या तरुण पिढीला प्रेरणा देतो – तो शिकवतो की, संघर्ष, धैर्य आणि तर्कशुद्ध विचार यांच्यामुळेच व्यक्ती आणि समाज दोन्हीही बदलू शकतात.
त्याच्या धर्मांतराचा ऐतिहासिक संदर्भ (The Historical Context of His Conversion)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या बौद्ध धर्म स्वीकारण्यामागे जागतिक धर्मशास्त्र आणि सामाजिक परिवर्तन यांचा सखोल अभ्यास होता. त्यांनी पाहिलं की बौद्ध धर्म जातीय भेदभाव न मानता, नैतिक मूल्यांवर भर देऊन, समाजातील समतेसाठी एक ठोस मार्ग तयार करतो. हा धर्म त्यांच्यासाठी केवळ आध्यात्मिक निवड नव्हता, तर भारतीय उपखंडातील प्राचीन तत्त्वांकडे परत जाण्याचे प्रतीकही होता, जे त्या काळातील कठोर जातिव्यवस्थेसमोरील आव्हान समजून घेत होते.
या निर्णयामुळे सुरू झालेली दलित बौद्ध चळवळ फक्त धार्मिक नव्हती; ती सामाजिक आणि राजकीय सशक्तीकरणाची क्रांती होती. लाखो लोकांनी या चळवळीत सामील होऊन आपल्या हक्कांचे आणि स्वाभिमानाचे रक्षण करण्याचा मार्ग स्वीकारला. बौद्ध धर्माचा अवलंब करताना आंबेडकरांनी दाखवले की, समानता, न्याय आणि मानवतेवर आधारित जीवन जगणे शक्य आहे, आणि प्रत्येकाने स्वतःच्या अधिकारांसाठी लढायला हवे.
दलित बौद्ध चळवळीचा वारसा (Legacy of the Dalit Buddhist Movement)
डॉ. आंबेडकरांच्या बौद्ध धर्म स्वीकाराने नवबौद्ध चळवळ जन्माला आली, ज्याने समाजात शिक्षण, जागरूकता आणि समानतेच्या मूल्यांना गती दिली. या चळवळीतील लोक फक्त धार्मिक बदलासाठी नव्हते, तर त्यांनी स्वावलंबन, अधिकारांची जाणीव आणि आत्मसन्मान यांवर भर दिला. शिक्षण हा त्यांचा मुख्य शस्त्र होता; मुलांना शाळेत पाठवणे, पुस्तके लिहिणे आणि समाजात विचारवंत तयार करणे हे त्यांचे प्रमुख ध्येय होते.
नवबौद्ध चळवळीने दलित, मागासवर्गीय आणि उपेक्षित समुदायांना सामाजिक आणि आर्थिक क्षेत्रात सहभाग घेण्यास प्रोत्साहन दिले. सार्वजनिक वाचनालये, अध्ययन मंडळे आणि शाळांमधून नवीन पिढीला शिक्षित करून, त्यांनी जातीय अडथळे मोडण्याची तयारी केली. या चळवळीमुळे लोकांना फक्त धर्मात समानता नव्हे, तर सामाजिक न्याय, रोजगार आणि सार्वजनिक हक्कांमध्ये सहभाग मिळवता येईल, याची जाणीव झाली.
या प्रक्रियेमुळे समाजात नवचैतन्य आणि आत्मविश्वासाची लाट पसरली, आणि अनेकांनी त्यांच्या अधिकारांसाठी आवाज उठवायला सुरुवात केली. डॉ. आंबेडकरांचा हा दृष्टिकोन दाखवतो की, शिक्षण आणि धर्म या दोन्ही साधनांचा वापर करून समाज बदलता येतो, आणि प्रत्येक व्यक्तीला सन्मानाने जीवन जगण्याचा अधिकार मिळू शकतो.
महापरिनिर्वाण दिवसाचे स्मरण (Commemorating Mahaparinirvan Divas)
संपूर्ण भारतभर अभिवादन
दरवर्षी महापरिनिर्वाण दिवस संपूर्ण भारतभर उत्साहाने आणि श्रद्धाभावाने साजरा केला जातो. लाखो लोक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी एकत्र येतात आणि त्यांच्या जीवनातून मिळालेली शिकवण आणि प्रेरणा स्मरण करतात. हा दिवस केवळ स्मरणाचा नाही, तर सामाजिक न्याय, समानता आणि मानवी प्रतिष्ठा यासाठी एकजुटीने विचार करण्याचा उत्सव आहे.
सार्वजनिक व्याख्याने, सांस्कृतिक कार्यक्रम, चर्चासत्रे आणि समाजातील योगदानावर आधारित कार्यक्रम या दिवसाचे केंद्रबिंदू असतात. अनेक शैक्षणिक संस्था, सरकारी कार्यालये आणि सामाजिक संघटना या दिवशी डॉ. आंबेडकरांच्या आदर्शांची आजच्या समाजातली प्रासंगिकता अधोरेखित करतात. हा दिवस लोकांना न्याय, समानता आणि मानवतेच्या मूल्यांसाठी पुन्हा नव्याने वचनबद्ध होण्याची संधी देतो.
चैत्यभूमी, मुंबई: महापरिनिर्वाण दिनाचे हृदयस्थळ ( Chaitya Bhoomi, Mumbai)
चैत्यभूमी, मुंबई ही जागा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या अंत्यसंस्कारासाठी प्रसिद्ध आहे आणि महापरिनिर्वाण दिवसाच्या कार्यक्रमांचे मुख्य केंद्रबिंदू मानली जाते. दरवर्षी लाखो लोक श्रद्धापूर्वक येथे येऊन त्यांच्या जीवन आणि कार्याचा आदर करतात, त्यांच्या शिकवणींपासून प्रेरणा घेतात.
या दिवशी चैत्यभूमीवर प्रमुख नेते, समाजसुधारक आणि विद्वान एकत्र येतात. मेणबत्त्या लावल्या जातात, प्रार्थना होतात आणि प्रेरणादायी भाषणे दिली जातात. संपूर्ण परिसर फुलांनी सजलेला असतो आणि प्रत्येकजण आदर, श्रद्धा आणि भावभावनेने भरलेला अनुभव घेतो. अनेकांसाठी ही एक आध्यात्मिक तीर्थयात्रा आहे — जिथे ते त्या नेत्याच्या स्मृतीला आणि सामाजिक बदलासाठी दिलेल्या त्यागाला सलाम करतात.
डॉ. आंबेडकरांच्या वारशाची जागतिक ओळख (Global Recognition of Dr. Ambedkar’s Legacy)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा प्रभाव फक्त भारतापुरता मर्यादित नाही; त्यांचे कार्य जगभरात मानवी हक्क आणि सामाजिक न्यायाच्या प्रतीक म्हणून ओळखले जाते. त्यांच्या लेखनाचा अभ्यास करणारे विद्वान, जातीभेदाविरुद्ध लढणारे सामाजिक कार्यकर्ते आणि समानतेसाठी प्रयत्न करणारे लोक — सर्वजण त्यांच्या विचारांनी प्रेरित झाले आहेत.
महापरिनिर्वाण दिवस केवळ भारतात नाही, तर जगभरातील भारतीय डायस्पोरा समुदायांमध्ये देखील साजरा केला जातो. हे दिवस सुनिश्चित करतात की डॉ. आंबेडकरांचा संदेश संस्कृती, खंड आणि पिढ्यांमध्ये कायम टिकतो, आणि प्रत्येकाला समाजात समानता, न्याय आणि मानवी प्रतिष्ठेसाठी लढण्याची प्रेरणा मिळते.
डॉ. आंबेडकरांच्या दृष्टीचा शाश्वत प्रभाव (The Lasting Impact of Dr. Ambedkar’s Vision)
आजही डॉ. आंबेडकरांचे आदर्श किती प्रासंगिक आहेत (Relevance of His Ideals Today)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी ज्या न्याय्य, समतामूलक आणि सर्वसमावेशक समाजाची कल्पना मांडली, ती आजही तितकीच महत्त्वाची आहे जितकी त्यांच्या काळात होती. जातीय भेदभाव, स्त्री-पुरुष असमानता आणि सामाजिक दुर्बलता यासारख्या समस्या अजूनही समाजात टिकून आहेत. त्यामुळे त्यांच्या शिकवणुकीवर आधारित विचार आजच्या समकालीन आव्हानांना तोंड देण्यासाठी अत्यावश्यक ठरतात.
शिक्षण, सामाजिक न्याय, आर्थिक सबलीकरण आणि समान संधी यावर दिलेला त्यांचा भर आजही धोरणकर्ते, शिक्षक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांसाठी मार्गदर्शक आहे. त्यांच्या आदर्शांमुळे आपण एक समान, न्याय्य आणि समृद्ध समाज घडवण्याच्या दिशेने पुढे जाऊ शकतो.
उपेक्षित समुदायांचे सक्षमीकरण (Empowerment of Marginalized Communities)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे कार्य दलित आणि इतर उपेक्षित समुदायांसाठी एक शक्तिशाली प्रेरणा ठरले आहे. त्यांनी फक्त न्यायाची मागणी केली नाही, तर कायदे, सामाजिक सुधारणां आणि सक्रिय चळवळींचा वापर करून या समुदायांना स्वतःसाठी लढण्याची साधने दिली. त्यांच्या वारशामुळे लोकांना दडपशाहीला आव्हान देण्याची क्षमता आणि सामाजिक-आर्थिक उन्नतीसाठी दिशा मिळाली.
आज दलित साहित्य, कला, नेतृत्व आणि राजकीय प्रतिनिधित्व यांचा विकास हा आंबेडकरांच्या शिकवणुकीतील बौद्धिक आणि सांस्कृतिक प्रबोधनाचा प्रत्यक्ष परिणाम आहे. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे उपेक्षित गटांचा आवाज केवळ ऐकला जातो, तर तो समाज बदलण्यासाठी सामर्थ्यवानही बनला आहे.
जागतिक स्तरावर मानवी हक्क प्रवचनात योगदान (Contributions to Human Rights Discourse Globally)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार फक्त भारतापुरते मर्यादित नाहीत, तर जगभरातील मानवाधिकारांच्या चर्चेतही प्रभाव टाकतात. त्यांच्या समानता, स्वाभिमान आणि न्यायाच्या तत्वांनी मानवी हक्कांच्या सार्वत्रिक घोषणांशी घनिष्ठ संबंध निर्माण केला आहे.
त्यांनी प्रणालीगत असमानता, जातीभेद आणि सामाजिक बहिष्काराविरुद्ध आवाज उठवला, ज्यामुळे केवळ भारतीय समाजच नव्हे, तर जागतिक स्तरावर न्यायासाठी चालणाऱ्या चळवळींनाही दिशा मिळाली. डॉ. आंबेडकरांचे जीवन हे मानवी हक्कांसाठी सतत लढा देण्याचे प्रेरणादायी प्रतीक आहे, जे प्रत्येक समाजकार्यकर्त्याला मार्गदर्शन करते.
महापरिनिर्वाण दिवस: स्मरण नाही, प्रेरणा आहे
महापरिनिर्वाण दिवस हा फक्त स्मरणार्थ नाही, तर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या जीवनाचा उत्सव आहे. त्यांच्या चिरंतन वारशाने, समावेशक आणि समतावादी समाज घडवण्याची दृष्टी आजही लाखो लोकांना प्रेरित करते. हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, भेदभावाला आव्हान देणे, न्यायासाठी उभे राहणे आणि समानतेच्या मूल्यांचे पालन करणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे.
हा सोहळा पाहताना, आपण स्वतःला वचन देऊ शकतो की, डॉ. आंबेडकरांनी सुरू केलेले सामाजिक परिवर्तनाचे कार्य पुढे नेत राहू आणि न्याय्य, समान आणि सशक्त समाज घडवण्यासाठी कटिबद्ध राहू.
डॉ. आंबेडकरांचा वारसा आणि महापरिनिर्वाण दिनाचा उद्देश यावर विचार करताना
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
“महापरिनिर्वाण” म्हणजे काय?
“महापरिनिर्वाण” ही एक बौद्ध संज्ञा आहे जी मृत्यूनंतर निर्वाणाची प्राप्ती दर्शवते, जन्म आणि पुनर्जन्माच्या चक्रातून मुक्ती दर्शवते.
महापरिनिर्वाण दिवस कधी आणि कुठे साजरा केला जातो?
महापरिनिर्वाण दिवस दरवर्षी 6 डिसेंबर रोजी भारतभर विविध ठिकाणी साजरा केला जातो, ज्यामध्ये मुंबईतील चैत्यभूमी येथे मोठ्या कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.
भारताच्या राज्यघटनेत डॉ. आंबेडकरांचे महत्त्वाचे योगदान काय होते?
संविधानाचा मसुदा तयार करण्यात, समानता, मुलभूत हक्क आणि उपेक्षित समुदायांच्या उन्नतीसाठी सकारात्मक कृती समाविष्ट करण्यात डॉ. आंबेडकरांचा मोलाचा वाटा होता.
डॉ.आंबेडकरांनी बौद्ध धर्म का स्वीकारला?
डॉ. आंबेडकरांनी हिंदू धर्मातील जाती-आधारित भेदभाव नाकारून आणि दलितांसाठी आध्यात्मिक आणि सामाजिक मुक्तीचे साधन म्हणून बौद्ध धर्म स्वीकारला.
डॉ. आंबेडकरांच्या वारशाचा आदर कसा करता येईल?
शिक्षणाचा प्रसार करून, सामाजिक भेदभावाविरुद्ध लढा देऊन आणि न्याय आणि समानतेच्या चळवळींमध्ये सक्रिय सहभाग घेऊन व्यक्ती डॉ. आंबेडकरांच्या वारशाचा गौरव करू शकतात.
जर तुम्हाला हा लेख आवडला असेल,
▶ Itihasika07 ला Follow करा
▶ ही पोस्ट इतरांपर्यंत पोहोचवा
▶ आणखी अशा प्रेरणादायी कथा वाचा